“ผีย่าหม้อนึ่ง”

“ผีย่าหม้อนึ่ง” เป็นความเชื่อส่วนบุคคล เป็นที่พึ่งทางใจของผู้ป่วยและญาติ และเป็นสิ่งลี้ลับที่น่าค้นหา ท้าทายความเชื่อของคนในยุคปัจจุบันมาก เพราะผีย่าหม้อนึ่งอยู่เหนือกฏเกณฑ์ของธรรมชาติ เป็นความเชื่อของคนที่เชื่อถือสืบทอดกันมาเป็นเวลานาน

ปัจจุบันมีบางคนเห็นว่าผีย่าหม้อนึ่ง เป็นเรื่องที่งมงาย ไม่น่าเชื่อถือ แต่คนบางกลุ่มกลับเห็นว่า ผีย่าหม้อนึ่ง สำคัญต่อชีวิตและครอบครัวของเขา เป็นที่พึ่งทางใจ จึงเป็นเรื่องที่น่าศึกษาค้นคว้าหาคำตอบให้ได้ว่า ทำไมผีย่าหม้อนึ่งจึงมีอิทธิพลต่อความเชื่อของคนในปัจจุบันนี้ ทั้ง ๆ ที่ปัจจุบันนี้เทคโนโลยี ทางการแพทย์ เจริญก้าวหน้าไปไกลแล้ว

ยายแก้ว เขียวสืบ (คนขวา) อายุ 81 ปี

อยู่หมู่ 4 บ้านศาลา ต.ท่าวังทอง อ.เมืองพะเยา จ.พะเยา

ยายเรือนมูล ไชยสาร (คนซ้าย) อายุ 60 ปี (ผู้ช่วยยายแก้ว)

บ้านเลขที่ 124 หมู่ 8 ต.ท่าวังทอง อ.เมืองพะเยา จ.พะเยา

ยายแก้วเริ่มเป็นสื่อผีย่าหม้อนึ่ง เมื่ออายุได้ 19 ปี ซึ่งสืบทอดมาจากแม่ของยายแก้ว คุณยายเป็นสื่อผีหม้อนึ่งรุ่นที่ 3 ของครอบครัว

การไหว้ครูหรือการเลี้ยงผีย่าหม้อนึ่ง

จะเลี้ยง ช่วงเข้าพรรษาและออกพรรษา

-ของที่ใช้เลี้ยงจะเป็น ขนม นม ผลไม้ เป็นต้น

คนที่ถือจะต้องมีความดี คนที่มาถือถ้ามีของไม่ดีหรือ

มีสิงศักดิ์สิทธ์คุ้มครองจะไม่ดิ้นโยกเยก

ข้อห้ามของคนสื่อผีย่าหม้อนึ่ง

-จะไม่กินข้าวในงานศพ กินพ้นหลังคาได้

-รอดราวตากผ้าหรือด้ายสาสิญจน์งานศพ

-ผ้าที่คลุมสีต้องใช้สีดำเท่านั้นเพราะ หม้อนึ่งข้าวเขม่า(ขี้หมิ่น)จะเป็นสีดำ

ขันตั้งผีหม้อนึ่ง

1.เงิน 20บาท

2.หมากพลู 4 ชุด

3.ธุปเทียน 4 ชุด

4.ข้าวสาร 2 ลิตร

5.ดอกไม้ 4 ชุด

6.กระด้ง

ก่อนจะทำนายทายทัก คุณยายจะนำซึ๊งนึ่งข้าวซึ่งสานจากไม้ไผ่ นำมาสวมผ้าสีดำและใส่แขนซึ่งทำจากไม้ไผ่ แล้วนำขึ้นหม้อนึ่งตั้งไฟ

จากนั้นนำขันตั้งมาประเคนและบอกล่าวกับผีย่าหม้อนึ่ง ปู่ดำ ย่าดำ รอจนกว่าซึ๊งนึ่งจะตกลงจากเตาเอง เวลาในการรอในแต่ละครั้งจะนานไม่เท่ากัน บางครั้งก็ครึ่งชัวโมง บางครั้งก็เป็นชั่วโมง แล้วจึงประครองนำซึ๊งขึ้นมาไปทำพิธี

เมื่อผีย่าหม้อนึ่งเข้าแล้วจะมีการสั่นไหวโยกเยกไปมาของหม้อนึ่งที่สองยายถือไว้

และก่อนทำนาย ผีย่าหม้อนึ่งตรวจเช็คขันตั้งว่าครบ ถูกต้อง หรือไม่

การถาม ? จะถามเกี่ยวกับ ดวงชะตาชีวิต เรื่องปัญหา การงาน การเงิน ความรัก ตลอดจนเรื่องการแก้เคล็ดแก้คุณไสย และอื่นๆ ผีย่าหม้อนึ่งจะตอบได้หมด โดยยายแก้ว เขียวสืบ จะเป็นล่าม ระหว่างผีย่าหม้อนึ่งกับคนมาถาม และก็ได้คำตอบเป็นที่น่าพอใจกลับบ้านไปทุกราย ซึ่งก็ได้สร้างความแปลกของผีย่าหม้อนึ่ง ให้กับคนที่มาพบเห็นเป็นอย่างยิ่ง

ถึงแม้ “ผีหม้อนึ่ง” อาจจะดูล้าหลังงมงายซึ่งเป็นพิธีกรรมโบราณของคนล้านนาที่สืบทอดต่อกันมานับร้อยปี

แต่สิ่งสะท้อนที่ได้รับก็คือ การยาใจที่ผู้ป่วยต้องการเป็นที่พึ่งพิงสุดท้าย เพราะพวกเขามีความเชื่อและเคารพในสิ่งศักดิ์สิทธิ์เหมือนกัน เช่นเดียวกับยายแก้ว เขียวสืบ ซึ่งยังคงรักษาพิธีกรรมผีหม้อนึ่งไว้อย่างเหนียวแน่นจนถึงทุกวันนี้

ที่มา : วรรณชัย พุฒใต้. ผีหม้อนึ่ง. รายงานวิชา สื่อออนไลน์เพื่อการจัดการภูมิปัญญาและทรัพยากรทางวัฒนธรรม. มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย